metropolis m

Medusa (2022) van Susanna Inglada is anders dan de Medusa die we kennen als de monsterlijke vrouw met slangenhaar. Ze heeft iets treurigs in plaats van angstaanjagends. De slangen die normaliter uit haar hoofd komen zijn hier getransformeerd tot fluwelen tranen die als fonteinen uit haar ogen vloeien. Inglada verandert het mythische patriarchale verhaal naar een verhaal vanuit Medusa’s perspectief: een slachtoffer van verkrachting, die vervolgens door een vloek wordt getransformeerd tot een monsterlijk wezen, een eenzaam leven begaat en uiteindelijk zelfs wordt onthoofd. Het kleurrijke beeld, bestaande uit zachte stoffen, laat het monsterlijke in Medusa verdwijnen en poogt daarmee ons perspectief op het eeuwenoude verhaal te veranderen.

Alejandro Galvin daarentegen biedt geen kritiek op de vertelling van mythische verhalen, maar bekritiseert de realiteit door middel van mythologie en droombeelden. In zijn schilderijen, waar als een soort koortsdroom verschillende fictieve evenals werkelijke situaties samensmelten, zijn taferelen van de straten van Nezahualcóyoti, een voorstad van Mexico-Stad, te zien. In het werk Las Estrellas me iluminan al revés (2022) zien we onder andere een man accordeon spelen. Achter hem ligt het dode naakte lichaam van een vrouw. De lucht is gevuld met wervelwinden van vuur en een monsterlijke vogel die boven een vuilnisbelt vliegt. De duivelse vogel is een verwijzing naar de adelaar, het nationale wapen van Mexico.

Een ander interessant werk dat kritisch het heden bekijkt, is dat van Hella Jongerius. Een gevoel van schuld overvalt mij bij het bekijken van de aardewerkvazen in de vorm van agressieve dierenkoppen. Ze zijn kwaad en tegelijkertijd zo machteloos tegenover de mens. Het laat ons stilstaan bij de relatie tussen mens en dier, cultuur en natuur. Zijn het de mensen die heersen over de dieren, of laat Jongerius hier nu juist zien dat dit nooit helemaal het geval kan zijn? De vormen van de vazen zorgen er namelijk voor dat ze niet als gebruiksvoorwerpen kunnen functioneren. We kunnen ons afvragen of de mens de natuur van het dier belemmert, of dat het dier het culturele zijn van de mens in de weg zit.

Naast het feit dat alle kunstenaars zich beroepen op fantasiewezens, ontbreekt de rode draad tussen de verschillende kunstwerken enigszins. De ene kunstenaar gebruikt het mythische dier voor reflectief zelfonderzoek, zoals afra eisma die met het maken van het felgekleurde wandkleed Spring is yours (2024) zich liet gidsen door wezentjes die intuïtief ontstonden tijdens het tuften. Andere kunstenaars gebruiken mythische wezens als protestmiddel. Zoals Wouter Osterholt die in het videowerk Buurtwacht (2016) reageert op de burgers van Maastricht die tegen de komst zijn van een tijdelijk opvangcentrum voor vluchtelingen. Een wandelend wezen dat het lichaam heeft van een stier en het hoofd van een mens wordt op huizen geprojecteerd. Het mythische figuur, de Iamassu, dat zijn oorsprong vindt in Irak en Syrië en als poortwachter bij steden en paleizen stond als teken voor bescherming, marcheert hier als projectie door de straten van Maastricht richting de poort van het opvangcentrum.

Het ene mythische wezen is het andere niet, maar hoe moeten die wezens zich dan tot elkaar verhouden? Deze vraag lijkt echter naar de achtergrond te vervagen na het zien van de film Grosse Fatigue (2013) van Camille Henrot. Op het beeld is een bureaublad van een computer te zien, met als achtergrond het heelal. Twee tabbladen met verschillende filmpjes zijn geopend. Een beeld van een archief verschijnt en in een ander tabblad zien we hoe op Google wordt gezocht naar ‘history of the universe’. Een trommel klinkt en een stem vertelt over het ontstaan van het universum. Verschillende ideeën, theorieën, en filosofieën volgen elkaar op: ‘In the beginning there was nothing – In the beginning there was energy – In the beginning there was nothing but shadow and the great god Bumba – In the beginning there was an explosion – There was no beginning.’ De beelden passen bij de uiteenlopende, ietwat onsamenhangende lezing. Er zijn dieren te zien, levende en dode. Een vrouw die zichzelf bevredigt. Er wordt door fotoboeken gebladerd. Het ene na het andere tabblad opent en de beelden overlappen elkaar tot er een grote piramide van video’s ontstaat. Allemaal spelen ze tegelijkertijd af. Henrot laat zien dat er niet één verhaal is, niet één waarheid: Het bestaat allemaal naast elkaar, door elkaar en over elkaar heen.

De verschillende wezens en werelden in de tentoonstelling bestaan, net als in het werk van Henrot, tegelijkertijd, maar een echt overkoepelend thema lijkt er verder niet te zijn. De een is kritisch op het patriarchaat, de ander vertrekt vanuit religie. Deze verschillende ideeën samen begrijpen is een lastige taak, maar dat lijkt ook niet het doel van de tentoonstelling. Soms is gehoor geven aan een verhaal dat je nog niet kende voldoende om een nieuw stukje werkelijkheid te verkennen, ook al komt die niet overeen met de oude realiteit. Middels de fictieve wezens kan hier heel wat onbekend terrein ontsloten worden.