metropolis m

Het is een wereld die iedereen graag anders ziet, waarin bij iedereen gevoelens van wanhoop en strijdbaarheid elk moment stuivertje wisselen. Dat is ook te zien aan de tentoonstellingen waarin kunstenaars en curatoren zoeken naar olifantenpaadjes om een uitweg uit de vele crises van het moment te vinden. Er waren er dit jaar meerdere, onder andere New New Babylon in Kunstmuseum Den Haag. Katia Krupennikova bezocht de evenzo naar een uitweg zoekende tentoonstelling Taking Root Among the Stars in W139 en bespreekt in deze tekst de betekenis van de alternatieve toekomsten die deze tentoonstelling presenteerde.

Klik HIER

Als er een ding opvalt dit jaar is het de flair waarmee een nieuwe generatie directeuren en curatoren nieuw leven blazen in wat stoffige en ingedutte kunstinstellingen. Denk aan Suzanne Wallinga, directeur in Museum Cobra, Julia Geerlings, curator in Museum Rijswijk en Rieke Righolt, directeur van Museum van Bommel van Dam. Yoeri Meessen is een van hen. De nieuwe directeur van het Huis van het Boek brengt een verfrissend elan in een museum dat tot voor kort, om in boekentermen te blijven, bezig leek met zijn laatste hoofdstuk. Onder Meessen ontdekt het museum en zijn publiek dat het boek nog middenin de samenleving staat, mede dankzij veel kunstenaars die in hun werk en publicaties reageren op het Verlichtingsdenken dat aan de basis van dit museum ligt. In februari bezochten we een tentoonstelling die het boek presenteerde als een fantast die maar al te graag een loopje met de waarheid neemt. Lara den Hartog Jager bespreekt de tentoonstelling Mythes & Mogelijkheden en duikt in de wereld van Fake News avant la lettre.

Klik HIER

De kunstwereld wierp zich niet alleen op als hoeder van het boek. Ook de bruine kroeg werd omarmd, met dank aan het resort, een van de leukste kunstinitiatieven in Nederland, dat Groningen (en omstreken) steeds weer verrast (cq doet opschrikken) met kunstprojecten op onverwachte locaties. In dit project werd de vraag gesteld naar de culturele waarde van de bruine kroeg, want ja, ook die heeft het moeilijk, zelfs in het café-rijke Groningen. Het leidde tot het tentoonstellingsproject Doesn’t last then, does it? bij Café de Souffleur. Dinnis van Dijken vraagt zich af: hoe vang je de immateriële waarde van een café in kunst?

Klik HIER

Op vakantie gaan is ook voor kunstinstellingen gezond. Even wat frisse lucht opsnuiven op een andere plek, je zou het elke kunstinstelling toewensen. Gooi die deuren dicht en trek voor een tijd naar elders. Zo moest Nest zich, vanwege de renovatie van het eigen pand, heruitvinden in een anoniem bedrijfspand aan een Haagse kade en deed dat met verve. De tentoonstelling werd theater, het theater een tentoonstelling. Pauline Boudry en Renate Lorenz gaven wat extra lagen aan deze curatoriële overdenking door de blik in sociale zin erin te betrekken, zowel visueel, als meer cultureel. Ischa Borger stapt een donkere, met rook gevulde ruimte binnen, waar geheimen en intimiteit worden ingezet als instrumenten om solidariteit te creëren tussen mensen met verschillende achtergronden.

Klik HIER

De Volkskrant kleurde meerdere pagina’s geel in de huiskleur van het nieuwe migratiemuseum Fenix en schreef louter lovende stukken. Maar elders klonk direct al kritiek. Ook in Metropolis M, waar Kaylie J. Stuart haar bedenkingen had bij de Venture Philantropy van de stichting Droom & Daad – het goede doelen-vehikel van de Rotterdamse miljardairsfamilie Van der Vorm – die het initiatief tot de oprichting van het museum nam, het gebouw kocht en de collectie verwierf. Wat gebeurt er wanneer musea worden beheerd door miljardairs en kunst, architectuur en migratie worden samengevoegd in een verhaal dat aanvoelt als een financieel portfolio? Wie profiteert van deze culturele glans?

Klik HIER

Het was op eieren lopen als je afgelopen jaar als kritische curator in Duitsland een tentoonstelling wilde maken. Ook voor Zasha Colah, de curator van de 13e Biënnale van Berlijn. Ze wilde zich niet het zwijgen laten opleggen door het regressieve politieke klimaat in Duitsland dat elke uitspraak over Gaza als probleem zag en koos voor een indirecte manier om het heikele onderwerp aan te kaarten. Ana Teixeira Pinto was niet overtuigd. In haar bespreking van de tentoonstelling vraagt ze zich af of de gecodeerde politieke boodschappen niet een manier waren om weg te blijven van de echte problemen die er spelen.

Klik HIER

Je kunt gaan treuren over de wegebbende interesse in het klimaatbeleid, je kunt ook volharden in het streven naar meer bewustwording ervan. Radius CCA houdt vol en probeert het klimaatdebat te verdiepen met alternatieve inzichten, die zich perfect ophouden in het tussengebied van kunst en wetenschap. Zoals ook in de tentoonstelling We are all holobionts!. Radius CCA houdt een fundamenteel getoonzet pleidooi voor een heel andere omgang met elkaar en het bestaan, in lijn met het recentelijk volop onder de aandacht gebrachte revolutionaire denken van de evolutionair bioloog Lynn Margulis. Vergeet the survival of the fittest, weg met de blinde competitie, we zijn op de wereld om elkaar te helpen.

Klik HIER

Weer zo’n klein museum dat onder een nieuwe leiding opleeft: Museum van Bommel van Dam. De verjonging manifesteert zich op alle fronten, zowel in prikkelende collectiepresentaties, als het tentoonstellingsprogramma, zoals afgelopen voorjaar en zomer, bij It’s Not a Joke. Het zal geen toeval zijn dat juist nu in deze donkere tijd, waarin geopolitieke ontwikkelen de stemming drukken, meerdere tentoonstellingen humor en plezier centraal stellen. De grap creëert ruimte, trekt in twijfel en werkt zo bevrijdend in een beklemmend maatschappelijk klimaat.

Klik HIER

Het is hier vaker gezegd: vrouwen zijn bezig met een inhaalrace in het kunstcircuit. Zij bestemmen toenemend de agenda in de instituten, wat zich weerspiegelt in de thema’s en programma’s. In het Centraal Museum werd uitgepakt met de monumentale thematentoonstelling Good Mom, Bad Mom, over het moederschap, inhakend op een golf van (internationale) aandacht voor het thema. De lieve Utrechtse interpretatie kreeg afgelopen zomer een krachtige tegenhanger in Parijs waar bij de Fondation Pernod Ricard een kleine beklemmende tentoonstelling gewijd was aan huiselijk geweld, die, hoe klein ook, op bezoekers – mij in ieder geval – een diepe indruk maakte. Onder andere door een werk van Tolia Astakhishvili – een kunstenaar die dit jaar internationaal op vele fronten actief was en in Metropolis M is geportretteerd.

Vrouwen kregen in Nederland ook de meeste solo’s dit jaar, met opvallend veel grote namen: Mona Hatoum in Kunsthal KaDE, Loïs Dodd in Kunstmuseum Den Haag, Ima Abasi Okon bij Van Abbe, Magdalena Abakanowic in het Noordbrabants Museum, Kimsooja in De Oude Kerk, Tilda Swinton bij Eye, om er enkelen te noemen. Het Bonnefanten bracht een overzicht van Mounira Al Solh, haar grootste solotentoonstelling tot nu toe in Nederland. De tentoonstelling is eigenzinnig, feministisch en diep geworteld in Arabische muziek, dans en de Arabische taal. Nat Muller schreef voor ons over deze inspirerende tentoonstelling.

Klik HIER

Viewmaster grossiert in het programmeren van tentoonstellingen rond actuele thema’s die om wonderbaarlijke redenen nog niet eerder aandacht kregen in een grote tentoonstelling in Nederland. Na enkele jaren terug de eerste breed opgezette tentoonstelling rond migratie te hebben gemaakt, boog de stichting zich dit jaar over protest, weer zo’n onderwerp waarvan je denkt dat er allang een tentoonstelling aan is gewijd. In PROTEST – 24 media artworks on demonstrations and political actions in public space, werd een brede kijk geboden op diverse vormen van protest van overal in de wereld. De tentoonstelling dwong het publiek te reflecteren op allerlei maatschappelijk problemen en benadrukte het belang van collectieve actie.

Klik HIER

Onder leiding van Suzanne Wallinga programmeert Museum Cobra na enkele moeilijke jaren de ene na de andere boeiende tentoonstelling. Ter herdenking van 50 jaar onafhankelijk Suriname loopt momenteel Wi Sranan (‘ons Suriname’). Gastcurator Noukhey Forster bracht 24 kunstenaars en één kunstenaarscollectief samen, afkomstig uit Suriname en de Surinaamse diaspora. Wi Sranan markeert de vijftigjarige onafhankelijkheid van Suriname, maar een viering mag je het volgens Forster niet noemen. ‘Het moment van onafhankelijkheid werd vijftig jaar geleden op zo veel verschillende manieren beleefd dat het ingewikkeld is om er eenduidig over te zijn. Het is vooral een moment van reflectie, een moment om bij stil te staan.’

Klik HIER

Wie had gedacht dat een missiemuseum nog eens een jaarlijstje van Metropolis M zou halen? De verrassende tentoonstelling van Oscar Ekkelboom, waarin 15 kunstenaars reageren op de door missionarissen bijeen vergaarde collectie, markeert een jaar waarin restitutie volop ter discussie stond, mede vanwege de daadwerkelijke terugkeer van de Benin Bronzes uit Nederlandse verzamelingen (o.a. De Fundatie in Zwolle en het Wereldmuseum Leiden) naar het land van herkomst. De restitutie werd afgelopen december uitgebreid geëvalueerd en besproken op een grote, door het Wereldmuseum georganiseerde internationale conferentie. The Collection Resists in Steijl is een ontmoeting tussen twee temporaliteiten: een verouderd missionair concept van een kloosterorde en de hedendaagse opvattingen die daarmee botsen. Hoe moeten we omgaan met de erfenissen die achter zijn gebleven.

Klik HIER